Quintilianu![]() | |
---|---|
![]() | |
Vida | |
Nacimientu |
Calahorra y Calagurris (es) ![]() |
Nacionalidá | Antigua Roma |
Muerte | Roma, 96 (60/61 años) |
Estudios | |
Llingües falaes | llatín[2] |
Alumnu de |
Remio Palemón Domicio Afro (es) ![]() Marco Servilio Noniano (es) ![]() |
Profesor de |
Tácitu Pliniu'l Mozu Décimu Xunu Xuvenal |
Oficiu | pedagogu, retóricu, poeta, abogáu, profesor, escritor |
Trabayos destacaos |
Institutio Oratoria (en) ![]() |
![]() |
Marcu Fabiu Quintilianu, en llatín Marcus Fabius Quintilianus (Calagurris Nassica Iulia, c. 35 – Roma, c. 95). Foi un retóricu y pedagogu hispanorromanu.
Nació en Calagurris Nassica Iulia, actual Calahorra na comunidá autónoma de La Rioxa n'España, na provincia hispanorromana de la Tarraconense. Fixo los sos primeros estudios en Roma, onde'l so padre exercía l'oficiu de rétor o abogáu; ellí adquier una cultura xeneral bien completa siguiendo les lleiciones de Remiu Palemón y Serviliu Nonaniu en lliteratura y de Domiciu Afer n'elocuencia. Torna a Hispania nel añu 61 cuando Nerón noma a Galba gobernador de la Tarraconense. Mientres siete años, ye profesor d'elocuencia y abogáu.
Vuelve a Roma nel añu 68 tres l'asesinatu de Nerón, cuando ye proclamáu Galba emperador, y desenvuelve una brillosa y reconocida carrera de venti años como abogáu y profesor de retórica na Roma de Vespasianu, Titu y Domicianu. Abrió una escuela pública de retórica que llogró un gran ésitu y fíxo-y ganar alredor de cien mil sextercios al añu. Foi-y encamentada la educación de los sobrinos de Domicianu y los fíos de la emperatriz Domitilla.
La so fama provién sicasí de ser el meyor profesor de retórica del mundu antiguu xunto a Isócrates. Nesta materia algamó un prestíu tal que se-y nomó profesor oficial de la materia con retribución pública. Yera amigu del científicu Pliniu'l Vieyu; l'escritor romanu Pliniu'l Mozu foi alumnu so y quiciabes lo foi inclusive l'historiador Tácitu. En consumiendo esos venti años como abogáu y profesor, retiróse l'añu 89 pa dedicase a escribir arrodiáu d'honores (los afata, los consularia y la laticlavia —toga con una banda nel so cantu de color púrpura que namái podíen vistir los nobles romanos-). El fin de la so vida ta señaláu con una serie de drames familiares: el mesmu añu del so retiru, 89, perdió a la so muyer, que tenía 19 años; nel 90, al so fíu primoxénitu, que cuntaba cinco; en 95, al segundu, con diez.
Escribió primero un diálogu que se perdió en qu'espón la so propia posición sobre la creciente corrupción del arte de la elocuencia (De causis corruptae eloquentiae) y, poco primero de finar, sopelexó la so obra mayor: De institutione oratoria. Son espurias dos coleiciones de declamaciones que se-y atribúin (Maiores y Minores). Morrió probablemente pocu enantes del asesinatu del emperador Domicianu, nel añu 95.
La so fama provién de la so Institutio oratoria (c. 95 d. C.), una obra enciclopédica que recueye tou cuanto ye necesariu pa formar a un orador, en doce volúmenes. Como modelu supremu propón a Cicerón. Nos dos primeros llibros, Quintilianu trata la educación elemental y los métodos pa la formación básica nel campu de la Retórica. Dedica los nueve llibros siguientes a los fundamentos y téuniques de la oratoria. El Llibru X ye'l más conocíu; nél aconseya la llectura como elementu fundamental na formación d'un orador y contién un famosu estudiu sobre les persones qu'escribieron en griegu y llatín. L'últimu llibru presenta'l conxuntu de cualidaes que tien d'axuntar quien se dedique a la Oratoria, tantu no referente al calter como a la conducta.
La obra defende la formación íntegra del orador como ser humanu y como home públicu y presenta una orixinalidá notable con un estilu ciceroniano lúcido y brillosu; exerció una gran influyencia sobre la teoría pedagóxica que sofita'l Humanismu y el Renacimientu y foi traducida direutamente del llatín al español en dos volúmenes por Ignacio Rodríguez y Pedro Sandier (Madrid: Llibrería de Ranz, 1799).
Ye obligatoriu indicar l'idioma de Wikisource.