Apulu runasimi (Apulu qhichwa simi) | ||
---|---|---|
Kaypi rimasqa: | Buliwya (Apulu k'iti) | |
Suyukuna: | (({zona))} | |
Rimaqkuna:
• Mama rimay: |
200.000 (2012)
• mana riqsisqa | |
Ñiqi: | (({rank))} | |
Rimaykunap ayllun: | Qhichwa Wamp'uy rimay | |
Tukri simi: | ||
Kay mama llaqtakunapi: | Buliwya (urin runasimi) | |
Kaypa kamachisqan: | Manam kamachisqachu | |
Tuyrukuna | ||
ISO 639-1 | qu | |
ISO 639-2 | que | |
ISO 639-3 | qul | |
SIL | qul | |
(({mapa))} Maypim Apulu qhichwa simita rimachkanku
| ||
|
Apulu qhichwa simi nisqaqa Qusqu-Qullaw qhichwa simiman kapuq k'iti rimaymi, Apulu k'itipi (Chukiyapu suyupi, chincha Buliwyapi) rimasqa. Pirupi rimasqa Qusqu-Qullaw qhichwa k'iti rimaykunamanmi lliwmanta aswan rikch'akuq. Fransya amawta César Itierpa qillqayninkunapi Apulu qhichwa simiqa Qullaw qhichwa rimay ukhupim kachkan. Kay amawtapaq Ayakuchu-chanka rimay, Qusqu-inka rimay, Qullaw rimaywan kimsa sapaq rimaykuna kachkanku, llapanku urin qhichwa simi ukhupi kaspa, Qullaw rimayqa mana Qusqu-inka rimayman aswan sichpa kaspa Ayakuchu-chanka rimaymanta.
Kaypim wakillan Apulu qhichwa siminpa siminkunaqa wak runasimi k'iti rimaykunap siminwan:
Urin runasimi | Apulu qhichwa simi | Ayakuchu Chanka runasimi | Qusqu-Qullaw runasimi | Qullasuyu qhichwa simi |
---|---|---|---|---|
llamk'ay | llank'ay | llamkay | llank'ay | llank'ay |
p'unchaw | p'unchay | punchaw | p'unchay, p'unchaw | p'unchay, p'unchaw |
qam | qan | qam | qan | qan |
upyay | ujyay | upyay | uhay, ukyay | ujyay |
ñuqanchik | nuqanchis | ñuqanchik | nuqanchis, ñuqanchis | nuqanchis, nuqanchik, nuqanchiq, nuqanchaj; ñuqa-... |
achka | achkha | achka | askha | ashkha |
kimsa | kimsa | kimsa | kinsa | kinsa |
pichqa | phichqa | pichqa | pisqa, phisqa | phishqa |
huk | uj | huk | huk | uj |
kichka | khichka | kichka | kiska | khishka |
uchpha | uchpha | uchpa | uspha | ushpha |
lliw | lliw | lliw | lluy, lliw | (mana kanchu) |
wawqi | wawqi | wawqi | wayqi, wawqi | wawqi |
qillqay | qilqay | qillqay | qilqay | qilqay |
qullqi | qulqi | qullqi | qulqi | qulqi |
hatun | athun | hatun | hatun | jatun |
allpa | jallp'a | allpa | allpa, hallp'a | jallp'a |
tayta | tata | tayta | tayta, tata | tata |
t'anta | t'ant'a | tanta | t'anta | t'anta |
waqyay | wajay | qayay | wahay, waqyay | wajyay |
ruray, ruway | ruway | ruray, ruway | ruway, ruray | ruway |
yuyay | yuway | yuyay | yuyay | yuyay |
yaykuy | waykuy | yaykuy, yawkuy | haykuy | yaykuy |
millma, millwa | willma | millma; millwa | millma, willma, millwa | millma |
rawray; yawray | lawray | rawray | yawray, llawray, rawray | lawray, larway |
unu/yaku | unu | yaku | unu | yaku |
-chka- | -chka- | -chka- | -sha-, -sya-, -ska-, -sa-, -chha- | -sa-, -sha-, -shya-, -shka-, -sya- |
-pti- | -qti- | -pti- | -qti- | -qti- |
-mi/-m | -mi/-m | -mi/-m | -mi/-n | -mi/-n |
-pa/-p | -paq | -pa/-p | -pa/-q | -pa (-pata)/-q (-qta, -qpa, -qpata) |