Heliconia | |
![]() | |
Systematikk | |
Rike: | Planteriket Plantae |
Infrarike: | Streptophyta |
Overrekkje: | Landplantar Embryophyta |
Rekkje: | Karplantar Tracheophyta |
Underrekkje: | Frøplantar Spermatophytes |
Orden: | Ingefærordenen Zingiberales |
Familie: | Heliconiaceae |
Slekt: | Heliconia L., 1771 |
Heliconia er ei slekt av dekkfrøplantar og den einaste slekta i familien Heliconiaceae. Dei fleste av dei om lag 194 kjende artane[1] kjem frå tropiske delar av Amerika, men nokre få stammar frå nokre øyar i Vest-Stillehavet og Maluku i Indonesia.[2] Mange artar i Heliconia veks i dei tropiske skogane i desse regionane. Dei fleste artane er anten rekna som sårbare eller utan nok data på den globale raudlistar over truga artar.[3] Fleire artar i slekta er utbreidde som prydplantar, og nokre få veks forvilla i Florida, Gambia og Thailand.[4] Nokre engelske namn for slekta er lobster-claws, toucan beak, wild plantain og false bird-of-paradise. Den siste nemninga viser til at dei liknar på blomar frå slekta Strelitzia, som også blir kalla bird-of-paradise flowers.
Dei urteaktige plantane blir mellom 0,5 og nær 4,5 meter høge, avhengig av art.[5] Dei enkle blada er 15–300 cm lange. Dei er karakteristiske avlange og sit anten spreidd eller motsett kvarandre på bladstilkar som ofte er lengre enn bladet, og ofte dannar store klumpar med alderen. Blomane blir danna på lange, opprette eller hengande forgreina blomestandar, og består av fargerike, voksaktige dekkblad, med små ekte blomaer som kikker ut frå dekkbladea. Vekstmåten til Heliconia minnar om den til Canna, Strelitzia og bananar, som dei er i slekt med. Blomane kan ha ulike sjatteringar av raudt, oransje, gult og grønt. Blomeforma gjer at dei ofte berre kan bli pollinerte av særskilde kolibriar frå vekstområdet.[6]
Bladforma minnar om hummerklør. Blad som sit ulike stader på planten har ulikt absorsjonspotensial av sollys til fotosyntese når dei blir utsette for ulike styrker av lys.[7]
Blomane dannar mykje nektar som tiltrekk pollinatorar. Dei vanlegaste av desse er kolibriar.[8]
Fruktene er blålilla og blir hovudsakleg spreidde av fuglar.[9] Studiar av frø etter spreiing har vist at storleiken ikkje var viktig for vidare vekst. Den største predasjonen av frø var frå pattedyr.[10]
Heliconia er den einaste slekta i den monotypiske familien Heliconiaceae. Ho blei tidlegare rekna til familien Musaceae, som omfattar bananar (som Musa og Ensete[11]). APG-systemet frå 1998 og etterfølgjaren, APG II-systemet frå 2003, bekreftar Heliconiaceae som ein eigen familie i ordenen Zingiberales, eller ingefærordenen, innan kladen einfrøblada plant.
Artar godkjende av Kew Botanic Gardens:[4]
Bilete | Vitskappleg namn | Utbreiing |
---|---|---|
Heliconia abaloi | Colombia | |
![]() |
Heliconia acuminata | Sør-Amerika |
Heliconia adflexa | Sørlege Mexico, Guatemala, Honduras | |
![]() |
Heliconia aemygdiana | Sør-Amerika |
Heliconia albicosta | Costa Rica | |
Heliconia angelica | Ecuador | |
Heliconia angusta | Søraust-Brasil | |
Heliconia apparicioi | Ecuador, Peru, Nordvest-Brasil | |
Heliconia arrecta | Colombia | |
Heliconia atratensis | Colombia | |
Heliconia atropurpurea | Colombia, Panama, Costa Rica | |
![]() |
Heliconia aurantiaca | Sørlege Mexico, Sentral-Amerika |
Heliconia auriculata | Bahia | |
Heliconia badilloi | Colombia | |
Heliconia barryana | Chiriquí | |
Heliconia beckneri | Costa Rica | |
Heliconia bella | Panama | |
Heliconia berguidoi | E Panama | |
Heliconia berriziana | Colombia | |
Heliconia berryi | Napo, Ecuador | |
![]() |
Heliconia bihai | Karibia |
![]() |
Heliconia bourgaeana | Sørlege Mexico, Sentral-Amerika |
Heliconia brachyantha | Panama, Colombia, Venezuela | |
Heliconia brenneri | Ecuador | |
![]() |
Heliconia burleana | Colombia, Ecuador, Peru |
Heliconia caltheaphylla | Costa Rica | |
Heliconia caquetensis | Colombia | |
Heliconia carajaensis | Pará | |
![]() |
Heliconia caribaea | Dei karibiske øyane |
Heliconia carmelae | Colombia | |
![]() |
Heliconia chartacea | Nordlege Sør-Amerika |
Heliconia chrysocraspeda | Colombia | |
![]() |
Heliconia clinophila | Costa Rica, Panama |
![]() |
Heliconia colgantea | Costa Rica, Panama |
![]() |
Heliconia collinsiana | Sørlege Mexico, Sentral- Amerika |
Heliconia combinata | Colombia | |
Heliconia cordata | Colombia, Ecuador | |
Heliconia crassa | Guatemala | |
Heliconia cristata | Panama | |
Heliconia cucullata | Costa Rica, Panama | |
![]() |
Heliconia curtispatha | Colombia, Ecuador, Sentral-Amerika |
![]() |
Heliconia danielsiana | Costa Rica, Panama |
Heliconia darienensis | Colombia, Panama | |
Heliconia dasyantha | Surinam, Fransk Guyana | |
![]() |
Heliconia densiflora | Trinidad, nordlege Sør-Amerika |
Heliconia dielsiana | NW South America | |
Heliconia donstonea | Colombia, Ecuador | |
![]() |
Heliconia episcopalis | Sør-Amerika |
Heliconia estherae | Colombia | |
Heliconia estiletioides | Colombia | |
Heliconia excelsa | Napo | |
![]() |
Heliconia farinosa | Søraust-Brasil, Nordaust-Argentina |
Heliconia faunorum | Panama | |
Heliconia fernandezii | Antioquia, Colombia | |
Heliconia × flabellata | Ecuador | |
![]() |
Heliconia foreroi | Colombia |
Heliconia fragilis | Colombia | |
Heliconia fredberryana | Imbabura | |
Heliconia fugax | Peru | |
Heliconia gaiboriana | Los Ríos | |
Heliconia gigantea | Colombia | |
![]() |
Heliconia gloriosa | Peru |
Heliconia gracilis | Costa Rica | |
![]() |
Heliconia griggsiana | Colombia, Ecuador |
Heliconia harlingii | Ecuador | |
![]() |
Heliconia hirsuta | Sentral- og Sør-Amerika, Trinidad |
Heliconia holmquistiana | Colombia | |
Heliconia huilensis | Colombia | |
Heliconia ignescens | Costa Rica, Panama | |
![]() |
Heliconia imbricata | Costa Rica, Panama, Colombia |
![]() |
Heliconia impudica | Ecuador |
Heliconia indica | Papuasia, Maluku | |
Heliconia intermedia | Colombia | |
![]() |
Heliconia irrasa | Costa Rica, Panama, Nicaragua |
![]() |
Heliconia julianii | Nordlege Sør-Amerika |
Heliconia juruana | Ecuador, Peru, Nordvest-Brasil | |
Heliconia kautzkiana | Espírito Santo | |
Heliconia lanata | Salomonøyane | |
Heliconia lankesteri | Costa Rica, Panama | |
Heliconia lasiorachis | Colombia, Peru, Nordvest-Brasil | |
![]() |
Heliconia latispatha | Sørlege Mexico til Peru |
Heliconia laufao | Samoa | |
Heliconia laxa | Colombia | |
Heliconia lentiginosa | Antioquia | |
Heliconia librata | Sørlege Mexico, Sentral-Amerika | |
![]() |
Heliconia lingulata | Peru, Bolivia |
Heliconia litana | Imbabura | |
![]() |
Heliconia longiflora | Colombia, Ecuador, Sentral-Amerika |
![]() |
Heliconia longissima | Colombia |
Heliconia lophocarpa | Costa Rica, Panama | |
Heliconia lourteigiae | Sør-Amerika | |
![]() |
Heliconia lozanoi | Colombia |
Heliconia luciae | Amazonas i Brasil | |
Heliconia lutea | Panama | |
Heliconia luteoviridis | Colombia | |
Heliconia lutheri | Ecuador | |
Heliconia maculata | Panama | |
Heliconia magnifica | Panama | |
Heliconia × mantenensis | Minas Gerais | |
Heliconia marginata | Nordlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-Amerika | |
![]() |
Heliconia mariae | Nordvestlege Sør-Amerika, Sentral-Amerika |
Heliconia markiana | Ecuador | |
Heliconia marthiasiae | Sørlege Mexico, Sentral-Amerika | |
Heliconia meridensis | Colombia, Venezuela | |
![]() |
Heliconia metallica | Nordlege Sør-Amerika, Sentral-Amerika |
Heliconia monteverdensis | Costa Rica | |
Heliconia mooreana | Guerrero | |
Heliconia mucilagina | Colombia | |
Heliconia mucronata | Venezuela, Nordvest-Brasil | |
![]() |
Heliconia mutisiana | Colombia |
Heliconia nariniensis | Colombia, Ecuador | |
Heliconia necrobracteata | Panama | |
Heliconia × nickeriensis | Surinam, Fransk Guyana | |
Heliconia nigripraefixa | Colombia, Ecuador, Panama | |
Heliconia nitida | Colombia | |
Heliconia nubigena | Costa Rica, Panama | |
Heliconia nutans | Costa Rica, Panama | |
Heliconia obscura | Ecuador, Peru | |
Heliconia obscuroides | Colombia, Ecuador, Peru | |
Heliconia oleosa | Colombia | |
![]() |
Heliconia orthotricha | Colombia, Ecuador, Peru |
Heliconia osaensis | Colombia, Sentral-Amerika | |
Heliconia paka | Fiji | |
Heliconia paludigena | Ecuador | |
Heliconia papuana | Ny-Guinea | |
Heliconia pardoi | Ecuador | |
Heliconia pastazae | Ecuador | |
Heliconia peckenpaughii | Napo | |
Heliconia pendula | Guyana, Fransk Guyana, Nordaust-Brasil | |
Heliconia penduloides | Peru | |
Heliconia peteriana | Ecuador | |
Heliconia × plagiotropa | Ecuador | |
![]() |
Heliconia platystachys | Nordvestlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-Amerika |
![]() |
Heliconia pogonantha | Nordvestlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-Amerika |
Heliconia pruinosa | Peru | |
Heliconia pseudoaemygdiana | Rio de Janeiro | |
![]() |
Heliconia psittacorum | Nordlege Sør-Amerika, Panama, Trinidad |
Heliconia ramonensis | Costa Rica, Panama | |
![]() |
Heliconia × rauliniana | Venezuela |
Heliconia regalis | Colombia, Ecuador | |
Heliconia reptans | Colombia | |
Heliconia reticulata | Nordvestlege Sør-Amerika, sørlege Sentral-Amerika | |
Heliconia revoluta | Colombia, Venezuela, Nordvest-Brasil | |
Heliconia rhodantha | Colombia | |
Heliconia richardiana | Nordaustlege Sør-Amerika | |
Heliconia rigida | Colombia | |
Heliconia riopalenquensis | Ecuador | |
Heliconia rivularis | São Paulo i Brasil | |
Heliconia robertoi | Colombia | |
Heliconia robusta | Peru, Bolivia | |
![]() |
Heliconia rodriguensis | Venezuela |
Heliconia rodriguezii | Costa Rica | |
![]() |
Heliconia rostrata | Colombia, Ecuador, Peru, Bolivia |
Heliconia samperiana | Colombia | |
Heliconia sanctae-martae | Sierra Nevada de Santa Marta | |
Heliconia sanctae-theresae | Antioquia | |
Heliconia santaremensis | Pará | |
Heliconia sarapiquensis | Costa Rica, Panama | |
![]() |
Heliconia scarlatina | Colombia, Panama, Peru |
![]() |
Heliconia schiedeana | Mexico |
![]() |
Heliconia schumanniana | Colombia, Ecuador, Peru, Nord-Brasil |
Heliconia sclerotricha | Ecuador | |
Heliconia secunda | Costa Rica, Nicaragua | |
Heliconia sessilis | Panama | |
Heliconia signa-hispanica | Colombia | |
Heliconia solomonensis | Salomonøyane, Bismarckøyane | |
Heliconia spathocircinata | Sør-Amerika, Panama, Trinidad | |
Heliconia spiralis | Colombia | |
Heliconia spissa | Sørlege Mexico, Sentral-Amerika | |
![]() |
Heliconia standleyi | Ecuador, Peru |
Heliconia stella-maris | Colombia | |
![]() |
Heliconia stilesii | Costa Rica, Panama |
![]() |
Heliconia stricta | Nordlege Sør-Amerika |
![]() |
Heliconia subulata | Sør-Amerika |
Heliconia tacarcunae | Panama | |
![]() |
Heliconia talamancana | Costa Rica, Panama |
Heliconia tandayapensis | Ecuador | |
Heliconia tenebrosa | Colombia, Nordaust-Peru, Nordvest-Brasil | |
Heliconia terciopela | Colombia | |
![]() |
Heliconia thomasiana | Panama |
Heliconia timothei | Nordaust-Peru, Nordvest-Brasil | |
Heliconia titanum | Colombia | |
![]() |
Heliconia tortuosa | Sør-Mexico, Sentral-Amerika |
Heliconia trichocarpa | Costa Rica, Panama, Colombia | |
Heliconia tridentata | Colombia | |
Heliconia triflora | Amazonas | |
Heliconia umbrophila | Costa Rica | |
Heliconia uxpanapensis | Veracruz | |
Heliconia vaginalis | Costa Rica, Panama, Colombia, Ecuador | |
![]() |
Heliconia vellerigera | Ecuador, Peru |
![]() |
Heliconia velutina | Colombia, Ecuador, Peru, Nordvest-Brasil |
![]() |
Heliconia venusta | Colombia, Ecuador |
Heliconia villosa | Venezuela | |
Heliconia virginalis | Ecuador | |
![]() |
Heliconia wagneriana | Sentral-Amerika, nordlege Sør-Amerika, Trinidad |
Heliconia willisiana | Pichincha | |
Heliconia wilsonii | Costa Rica, Panama | |
Heliconia xanthovillosa | Panama | |
Heliconia zebrina | Peru |
Dei fleste av dei 194 kjende artane[1] stammar frå tropisk Amerika, men nokre få kjem frå ulike øyar vest i Stillehavet og Maluku.[12] Ein finn mange Heliconia-artar i tropisk skog i desse områda. Fleire artar blir dyrka som prydplantar, og nokre få veks forvilla i Florida, Gambia og Thailand.[4]
Heliconia-artar er ei viktig matkjelde for skogkolibriar, særleg eremittar (Phathornithinae). Nokre av desse, som rustbrysteremitt (Glaucis hirsuta), nyttar også plantane til å ha reir i. Flaggermusa Ectophylla alba heldt også til i telt som ho lagar av heliconialauv.
Sjølv om Heliconia-plantar blir pollinerte nesten berre av kolibriar, skjer det og noko pollinering frå flaggermyser. Heliconia solomonensis blir pollinert av flaggermusa Melonycteris woodfordi på Salomonøyane. Heliconia solomonensis har grøne blomsetandar og blomar som opnar seg på natta, noko som er typisk for flaggermuspollinerte plan. Flaggermusa er den einaste kjende nattppollinatoren til Heliconia solomonensis.[13]
Mange flaggermyser bruker heliconiablad til ly. Ectohylla alba bruker fem ulike Heliconia-artar til å laga teltforma skjul kvar dag. Flaggermysene tek ut sidevenene til bladet frå bladnerva i midten, slik at det foldar seg saman som eit telt. Denne strukturen vernar flaggermusa frå regn, sol og rovdyr. I tillegg er ikkje stilkane til Heliconia-blad sterke nok til å bera typiske flaggermuspredatorar, slik at lauvet rister og åtvarer flaggermusa om dei er nære.[14] Artane Artibeus anderseni og A. phaeotis lagar telt av Heliconia-blad på same måte.[15] Ei anna flaggermus, Thyroptera tricolor, har sugekoppar på handledda slik at ho kan klynga seg fast til dei glatte overflaten til Heliconia-blada. Denne flaggermusa kviler med hovudet opp i samanrulla blad frå plantane.[16]