West-Europeeschn egel | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() En egel | |||||||||||||
Taxonomische indêlienge | |||||||||||||
| |||||||||||||
Sorte | |||||||||||||
Erinaceus europaeus Linnaeus, 1758 |
Egels (Erinaceus europaeus, West-Europeeschn egel) zyn zoogdiern die in West-Vloandern vele vôornkomn, je zie ze geregeld in hovetjes. Ze zyn surtout bekend omdan ze up nundern rik stekkers hen.
De noame egel zoudt van 't Indo-Europeesche woord egh kommn en dadde wult stekkn zeggn. Dat is nie verwounderlik, en egel het gemiddeld bykan 8500 stekkers up zyn rik.
Egels kunn bikan 30 cantmeiter lank kommn en z'en oek e stief kort stirtje. Nundern boovnkant stoa hêlegans vul me stekkers, die vanoundern dounker zyn en vanboovn lichter. Nundern ounderkant e gin stekkers, mo wel bruun, steeg oar.
Ze kunn mêer of e kilo weegn.
Egels kommn vôorn van Ierland toet Roemenië en van Scandinoavië toet Italië en 't Iberisch schiereiland. Ze zyn oek uutezet in Nieuw-Zêeland, voe fernient up 't eetn.
In Ôost-Europa komt 'n Ôost-Europeeschn egel vôorn (Erinaceus concolor).
Egels leevn in busschn en up stikkn, mo 't zittn der oek geweune in hovetjes.
Egels eetn vanolles, mo surtout fernient en slekkn. 't Zyn dus nuttige bêestn voe menschn met hovenierienge. 't Gebeurt oek dan ze paddestoeln of fruut eetn. Ze zoekn da teetn verre ollêne by nachte.
't Is best voun egels gin teetn by te geevn. At er ogliek egeevn is, toune kut hounden- of kattenteetn wel dienn. Mèèk en aar zuvelproductn meugn nôois egeevn zyn, ze kunn nie teegn lactose (e sôorte suker die in zuvelproductn zit) en kommn toune ziek.
't Poarn zort oltemets wel eki voe probleemn deur de stekkers. De penis van 't vintje grakt wel nôois eschoendn omdat 'n oungeveer in de middel van ze buuk zit in te plekke van vanachtern en omdat wuvetje neur vagina nor achtern ku krulln.
Ieder joar kunn egels 1 of 2 nestn van tusschn de 3 en de 6 joungn krygn. 't Is 't wuvetje die nunder ollêne upkwikt. De joungn hen witte, zochte stekkers an ze ebôorn zyn, dedie kommn hard achter e dag of drie.
Ze moakn e masse verschillnde sôortn leevn, van grolln over zuchtn toet schruweln.
Egels kunn toet 16 joar oud kommn, me da mêeste goan idder dôod. De belangrykste reedn van dôodgoan zyn uuthoungerienge beistn de wientersloape (ollêne in kouder streekn, oek uutzounderlik ol hier) en overreen zyn deur otto's. An ze verschietn, droain ze nunder in e bolletje. Vlêeseters kun toune mêestol nietnt doen, mor otto's ryen nunder vaneigns in smeus an ze dadde doen. Per joar zyn der in Vloandern mêer of 200 000 egels overreen.
Nunder stekkers gebruukn ze oek lik barschok, an ze nunder bevôorbeeld van en hogte hen loatn volln.
Egels zyn beschermde bêestn en menschn kunn e masse diengn doen voun dervôorn te zorn dan nie veroungelukkn of vergeevn groakn in nunder hovetje. Êentige diengn voun up te lettn:
Round Poperienge zeggn ze everzwientjes teegn egels.